Ik neem altijd een alternatieve route naar het centrum van mijn geboortestad Kerkrade. Deze route loopt via de Schifferheidestraat langs het crematorium tegenover Sportpark Kaalheide. In de volksmond: het oude Roda JC-stadion. De Schifferheidestraat loopt over in de Vauputsweg die met een stijging van 9,5% eindigt als Hambosweg bij station Kerkrade Centrum. Uitgezonderd wat aanpassingen voor de provinciale N300, is de doorgaande weg weinig veranderd. Hierdoor blijven mijn herinneringen in tact. Mooie herinneringen aan de ontelbare keren dat ik er in de tweede helft van de jaren 80 overheen fietste richting fonotheek.

Vauputsweg en Hambosweg

De fonotheek in Kerkrade-centrum bevond zich op de tweede verdieping van een flatgebouw dat tussen twee winkelpanden lag. Je moest een stuk of dertig treden afwerken voordat je het muziekparadijs bereikte. Verwerkte je er nog een stuk of tien, had je een fraai uitzicht over de Markt en d’r Joep: het symbool van de Kerkraadse mijnhistorie.

De rode pijl geeft aan waar de ingang was van de fonotheek

Of je met 15 of 16 jaar fonotheek-lid mocht worden, weet ik niet meer. Ik weet wel dat ik na één van die verjaardagen lid werd en mijn lidmaatschapsnummer 7408 was. Een nummer dat je vaak [soms vijf keer achtereen] terug zou zien op het uitleenkaartje van de elpee ‘Livemiles’ van Tangerine Dream. Maar ook op ‘Zoolook’ van Jean-Michel Jarre, ‘5150’ van Van Halen en ‘Somewhere In Time’ van Iron Maiden.

De fonotheekbaas was ene Jan. Een fors gebouwde zestiger die Randstedelijk Nederlands sprak en tijdens het sorteren van elpees regelmatig ‘Non, Je Ne Regrette Rien‘ van Edith Piaf neuriede. Zijn assistenten waren een jonge knaap genaamd Math, die niet ver bij mij vandaan woonde, en een dame met bruin haar: Marleen. Het waren vriendelijke medewerkers die altijd in waren voor een praatje. Jan zei altijd “Zo, ben je er weer?!” wanneer ik ruim voor openingstijd wachtte in het trappenhuis.

Tijdens de middelbare school ging ik elke maandag, woensdag en vrijdag naar de fonotheek. Ik ging ook naar de nabijgelegen bibliotheek voor een aantal edities van OOR’s Popencyclopedie. Deskundig en humoristisch geschreven naslagwerken waarvan elke twee jaar een bijgewerkte editie verscheen. Het hoe, wat en waarom achter popmuziek fascineerde me. Nu nog steeds. Alles waar de Popencyclopedie over schreef en waar ik niet bekend mee was, wilde ik luisteren. Soms fietste ik twee keer per dag naar de fonotheek na iets te hebben gelezen wat mijn nieuwsgierigheid aanwakkerde. De rugzak was loodzwaar en vaak had ik wind tegen. Maar de muziekvreugde maakte mij onvermoeibaar.

Eén keer had ik mijn fiets lekke band en moest ik noodgedwongen die van pap lenen. Pa had een voor die tijd moderne herenfiets van het merk Peugeot. Het ding had vijf versnellingen [was toen heel wat], maar aan de zijkant van de bagagedrager helaas ook een vierkante, donkergroene tas met gespsluitingen. Daar wilde je als puber niet gezien mee worden! Om geen bekenden te ontmoetten, stalde ik de fiets net buiten het centrum en ging lopend.

De charme van de fonotheek schuilde in de veel aanwezige muzieksoorten die ik thuis op cassettebandje vastlegde. Waar ik het geld niet voor had of wat de platenzaak niet kon leveren, leende ik. Ik vond er de filmmuziek van ‘2010’: het vervolg op de sciencefictionklassieker ‘2001-A Space Odyssee’. Op die plaat stond een supergave versie van ‘Also Sprach Zarathustra’ gemaakt door Police-gitarist Andy Summers. De fonotheek had ook de Kraftwerkverzamelaar ‘Doppelalbum’ met vijf titels van de eerste twee, zeer zeldzame Kraftwerk-albums. Net zo bijzonder: ‘The Adventures Of Sherlock Holmes’ van wijlen Patrick Gowers. Een naar kamermuziek neigende score voor de hoogwaardige Granada-televisiereeks met Jeremy Brett als de allerbeste Sherlock Holmes ooit. Wie deze reeks kent, begrijpt waarom ik de Schimmanski-achtige vertolking van Robert Downey Jr. door de plee spoel!

Mijn dierbaarste fonotheek-herinnering zit ‘m in ‘The War Of The Worlds’ van Jeff Wayne. Het uit 1978 afkomstige conceptalbum gebaseerd op de gelijknamige roman van H.G. Wells, werd eind jaren 80 weer hip dankzij de ‘Synthesizer Greatest’-reeks van het Arcade-label. Ironisch, omdat de synthesizer op het album een beperkte rol heeft. De dramatische muziek, de fantastische geluidseffecten, en de hypnotiserende vertelkunst van Richard Burton maakten een verpletterende indruk op een knaap die voor de wet nog niet volwassen was. Even meende ik dat de plaat behekst was toen kant 3 begon met een jengelende, roterende drone onder door de herfstdonkere vertelstem van Burton. In de jaren 80 bestond het gerucht dat de duivel je een verborgen boodschap meedeelde wanneer je een metal-album linksdraaiend afspeelde.

De dubbelelpee met klaphoes had een 12″-formaat boekje met het verhaal, songteksten en prachtige illustraties die overeenstemden met de dramatische muziek. Ik werd compleet betoverd door datgene wat hoes, muziek en dat mooie boekje bewerkstelligden: een totale luisterbeleving. Van de termen ‘symfomaan’ of ‘proghead’ had ik nog niet gehoord, maar ik was het toen al. Zeker weten!

Pagina 2 en 3 van het originele 12″formaat boekwerk. Let op de stempel rechts!

Naarmate de uitleentermijn dichterbij kwam, beging ik diefstal. Het 12″-tekstboekje lag in mijn kamer toen ik het album terugbracht. Zoiets moois dat muziek een extra beleving gaf, wilde ik niet afgeven. Het hoorde gewoon bij mij en alle elpees, singletjes en cassettebandjes die ik van mijn spaarcentjes had gekocht. Dat mijn ouders laaiend zouden worden als ze erachter kwamen, nam ik voor lief.

Illustratiespektakel waar een goed conceptalbum bij gedijt. Met alweer die stempel!

Met zwetende handen stond ik voor de inleverbalie waar Jan de platen controleerde op krassen. Hij had niets in de gaten. “Ooookeeeee!“, klonk het, en Jan ging verder met ‘Non, Je Ne Regrette Rien‘. ‘Insgelijks’ dacht ik en fietste met hoge snelheid naar huis.

Begin jaren 90 werd de fonotheek onderbracht in het filiaal van de bibliotheek. Vinyl ruimde het veld voor de blitste cd en het assortiment werd aanzienlijk dunner. Vooraf aan de fusie ging Jan met pensioen. Marleen en Math kregen een plek bij de bibliotheek en het woord ‘fonotheek’ werd een begrip uit de oertijd.

Ondanks de luxe dat tegenwoordig alles verkrijgbaar is, blijven de fonotheekjaren mijn mooiste jaren als muziekverzamelaar. Het zeulen met de rugzak, heen en weer fietsen door weer en wind, een beperkt bestedingsbudget, cassettebandjes die vastliepen. Allemaal aspecten die in deze digitale tijd van alles-is-maakbaar en perfectionisme iets romantisch hebben. Ik zou willen dat ik via de Schifferheidestraat en Hambosweg eventjes terug kon naar die jaren van onvervulde wensen. En ik zou me niet bezondigen aan diefstal.

Michel Scheijen

(Visited 173 times, 1 visits today)

Dit bericht heeft 6 reacties

  1. Henny

    Wat kan jij met passie en met veel kennis schrijven over de muziek en je belevenissen ik geniet hiervan

    1. Michel

      Hallo Henny,

      Bedankt voor je reactie. Ik doe mijn best…hoewel ik altijd vind dat mijn artikelen nog beter kunnen.

      Alle goeds,

      Michel

  2. Erik Neuteboom

    Prachtig verhaal Michel, heerlijk nostalgisch! Wat me vooral aanspreekt is het feit dat ik me regelmatig afvraag of wij indertijd meer genoten van de muziek omdat we er meer moeite voor moesten doen, zoals jij op de fiets naar de fonotheek? Tegenwoordig kun je alles streamen, of je krijgt WeTransfers met ladingen muziek, worden we zo niet doodgeknuffeld, is het allemaal nog wel zo spannend en leuk als er zoveel op je afkomt waar je nauwelijks iets voor hoeft te doen? Of is het juist prachtig om uit zoveel moois iets te kiezen, maar raken we overprikkeld, organiseren we onze eigen muziek ADHD ….. ? Ik herinner me nog dat ik in de jaren 90 de Japanse prog ontdekte, dnakzij een SI Music avondje opeen boot in Rotterdam. Vervolgens schreef ik een brief naar een Japanse platenmaatschappij voor een bestelling. Vervolgens moest ik via een postwissel betalen, uiteindelijk kreeg ik mijn bestelling, duurde maanden maar de ontlading was des te groter toen ik genoot van de Japanse bands Gerard en Ars Nova!

    1. Michel

      Hallo Erik,

      Bedankt voor je reactie.

      Noem het ‘overkill’ wat ons tegenwoordig overkomt. Ik koop gemiddeld 1 x per 2 weken een cd. Op internet vind ik altijd wel wat [Bol.com, JPC.de etc] en is het niet daar, dan is het wel op marktplaats, in de Duitse Media Markt of bij Sounds Venlo. Dat is uiteraard prachtig, maar het wachten…de voorpret…die is [zoals jij prima concludeert] foetsie.

      Uiteraard ga ik niet ‘matigen’ zoals dat heet. Kocht dit weekend nog twee cd’s en a.s. vrijdag valt de remaster van ‘Shy People’ van Tangerine Dream op de deurmat. Van zoveel luxe kon ik vroeger alleen maar dromen.

      Het was vroeger zoals het was. Je wist niet beter en je had verlangens. Nu weten we veel beter, maar zijn we de verlangens kwijt. Ha! Ha!

      Alle goeds,

      Michel

  3. Schwanzpater

    Leuke herinneringen op aa duh fono.sjun jeschraeve.

    1. Michel

      Hallo Marcel,

      Dank je. Jij zult er vast en zeker ook de deur hebben platgelopen.

      Alle goeds,

      Michel

Geef een reactie